Mijn leven met Apogee

 

Door Stanley

29 oktober 2003

 

 

Toen ik in 1986 aan nieuwe luidsprekers toe was en mij ging oriŽnteren zag ik in een audiowinkel in Amsterdam in een luisterruimte een paar indrukwekkende grijze panelen, met aluminiumkleurige roosters staan. Deze intrigerende reuzen bleken Apogee luidsprekers te zijn. Een paar weken later had ik de kans ze te beluisteren tijdens een luistershow en deze "Apogee Full Range" maakte een diepe indruk op me. Nooit eerder hoorde ik zo'n natuurgetrouw, homogeen en breed geluidsbeeld, zo'n diep en strak laag en zulke natuurlijke middenfrequenties. Toen ik hoorde wat ze moesten kosten en wat voor versterkers er nodig waren om de speakers goed aan te sturen, was het duidelijk dat deze juwelen onhaalbaar voor mij waren en dat ik deze speakers alleen tijdens luistershows zou kunnen beluisteren. Ach, daar viel best mee te leven, en je moet tenslotte wat te dromen blijven hebben. Maar de wereld veranderd snel.

Full Range - click for bigger picture

Een jaar later bleek dat Apogee ook kleinere varianten op de markt had gebracht, de Diva, de Duetta en de Caliper. Maar nog steeds waren het forse speakers, zowel fysiek als economisch, dus het bleef bij verlekkerd luisteren tijdens luistershows. In 1990 echter keerden mijn kansen, ik had promotie gemaakt en ik las een artikel in een high end tijdschrift getiteld "Honey I shrunk the Apogees" een titel geleend van een Disney film waarin een geleerde zijn kinderen per abuis laat krimpen. Het ging om de Apogee Stage, een bescheiden Apogee (45cm hoog), die ook minder onbetaalbaar was. 

De Stage

Stage picture from Audiophile magazine

Ik ben gaan luisteren en heb ze met een aantal andere speakers vergeleken, waaronder de Martin Logan. Het was duidelijk, het moest de Stage worden en vervolgens werden er luistersessies besteed aan de best passende versterkers, de keuze viel op de Classť DR-5 voorversterker en twee Classť DR-8 eindversterkers, in mono geschakeld. Begin 1991 heb ik de set gekocht en heb er vervolgens tot 2002 naar geluisterd, altijd met veel plezier en volkomen probleemloos. 

Susan's Stages

Door de jaren heen ging ik regelmatig naar luistershows en luisterde naar nieuwe luidsprekers en versterkers, vaak zeer indrukwekkend, maar thuis gekomen hoorde ik een bepaalde kwaliteit die ik alleen bij Apogee hoorde. In 2001 hoorde ik dat Apogee failliet was en steeds vaker zag ik dat Apogees voor relatief lage prijzen werden aangeboden op de 2e hands markt. Het idee begon de kop op te steken, dat ik de Apogees maar eens moest laten groeien. 

Duettas

Na wat speuren op internet ontdekte ik een aantal zeer interessante dingen. Ten eerste blijkt er een Apogee Speakers Users Website te zijn. Op deze site staat een enorme hoeveelheid informatie over alle Apogee speakers die ooit zijn geproduceerd. Hoewel de site niet heel erg up to date is, is er erg veel informatie te vinden en kun je het als een soort naslagwerk gebruiken. Een zo mogelijk nog interessantere site is de Apogee Acoustics Users Group, een discussie platform over Apogee Speakers, ribbons, versterkers voor Apogee, 2e hands Apogees, defecte Apogees, muziek, luidsprekerkabels, subwoofers en ga zo maar door. Het forum wordt bezocht door ruim honderd mannen en ťťn vrouw, waaronder een aantal zeer deskundige mensen. Geen vraag blijft onbeantwoord en de discussies zijn van een hoog inhoudelijk en beschaafd niveau. Vuilspuiters en moddergooiers worden geweerd. 

Een zwak punt van de Apogees is de kwetsbaarheid van de ribbons. Messengooiende kleuters en ongeÔnteresseerde verhuizers willen de ribbons nog wel eens doorboren of scheuren, waardoor Apogees op zolder of zelfs op de vuilstort terecht komen. Een nog gemenere vijand van de Apogees is de tijd en materiaalkeuze. De midden/hoog ribbons rekken na verloop van tijd uit, waardoor ze gaan bewegen tussen de magneten en minder goed gaan klinken of zelfs defect raken. De bas membramen gaan na een jaar of 10 tot 12 een irritant ruisend geluid maken, de nachtmerrie van een Apogee bezitter, ook wel "buzzen" genoemd. Dit komt door het verouderen en verpulveren van de dempingstrip die het membraam vrij houdt van het frame dat het membraam op spanning houdt, door het verpulveren gaat het membraam "aanlopen" tegen het frame en geeft het gevreesde buzzen.

Click to go to Apogee Acoustics Users Group

Daarom is de belangrijkste ontdekking is wel Apogee Ribbons.Com, een site van een zich Graz noemende AustraliŽr, eigenaar van een bedrijf dat hybride ribbon speakers bouwt onder de naam Perigee. (Perigeum is het dichtsbij gelegen punt van een ovale baan rond bijvoorbeeld de aarde en Apogeum is het verst weggelegen punt van een ovale baan). Deze Graz is de redder voor Apogee bezitters, omdat hij de ribbons voor de meeste Apogees kan leveren, geproduceerd volgens de modernste technieken, waardoor de ribbons een hogere kwaliteit hebben dan de originele ribbons. Alle defecte Apogees zijn dus weer te repareren en zelfs op een hoger niveau te brengen dan de nieuwe speakers!

Gewapend met deze kennis ging ik op zoek naar een paar Duetta Signatures. Al gauw waren de Stages vervangen door een paar zeer mooie Duettas. Qua karakter is lijken deze speakers onmiskenbaar op elkaar, maar de Duettas zetten de muziek met meer gemak en een beter ruimtebeeld neer, waardoor een realistischer weergave wordt bereikt. Voor de versterkers maakte de belasting niets uit, met net zoveel gemak worden de Duettas aangestuurd. De midden/hoog ribbons hingen echter slap, vooral bij wat hogere volumes. Ik besloot de stoute schoenen aan te trekken en bestelde nieuwe ribbons bij Graz. Wie niet waagt die niet wint. Op de genoemde sites en in de handleiding die Graz bij de ribbons doet, staan uitgebreide beschrijvingen hoe de speakers te ontmantelen zijn. Hoewel het in het begin een griezelig werkje is en ik er zweethanden van kreeg wende het snel en binnen een dag zaten er nieuwe ribbons in. het resultaat was een strakker en beter geplaatst midden en een muzikalere speaker en dat voor 200 euro!

Divas

Dimitri's DivasNa een jaar met veel plezier naar de Duettas te hebben geluisterd begon het te kriebelen. Door veel op Apogee Speakers Users Website en Apogee Acoustics Users Group rond te neuzen wilde ik nog een stap verder en toen ontdekte ik een paar Divas. De Divas zagen er optisch prima uit, maar de midden-ribbons hingen wat slap en de bas membramen bleken bij muziek met veel laag te buzzen. Maar de Divas zijn weer een stap verder naar perfectie ten opzichte van de Duettas, vergelijkbaar met de stap van de Stages naar de Duettas. De Divas zijn ook weer een 60 cm hoger dan de Duettas die weer ruim 50 cm hoger zijn dan de Stages. Met groot gemak en overtuiging zetten de Divas een zeer realistisch beeld neer. Ik ben zo onder de indruk van deze luidsprekers dat dit voor mij het eindstation is (niets is zeker natuurlijk). Dit zijn kippenvel speakers! Daarom besloot ik de Divas te gaan renoveren: nieuwe ribbons voor het laag, midden en hoog, nieuwe interne bedrading en nieuwe wisselfilters. Nu ik wat ervaring had opgedaan met de Duettas was het een uitdaging om de Divas weer als of zelfs beter dan nieuw te maken. 

Renovatie 

Via een e-mail bestelde ik bij Graz in AustraliŽ de benodigde hoog, midden en laag ribbons, alsmede de retourstrips. De midden en hoog ribbons zijn betaalbaar, maar de bas ribbons zijn een stuk kostbarder, omdat deze erg moeilijk te produceren zijn. Een dergelijke zending kan dan ook het best goed verzekerd verzonden worden, omdat de douane de pakjes met het verstand van een olifant open maakt. Gelukkig werden de pakketten binnen een week onbeschadigd afgeleverd. Via e-mail stuurde Graz een zeer uitgebreide en duidelijke handleiding. Na deze handleiding eerst een paar keer goed gelezen te hebben was het tijd om aan de klus te beginnen. Voorbereiding is heel erg belangrijk, zorg er voor dat de ruimte waarin het werk wordt uitgevoerd gedurende de tijd dat aan de speakers wordt gewerkt niet voor andere doeleinden wordt gebruikt. De bas ribbons nemen ongeveer 3 halve dagen per speaker in beslag en de midden en hoog ribbons kosten in totaal nog ongeveer een dag. Verder is het essentieel dat alle gereedschap onder handbereik ligt. Aan de hand van onderstaand stripverhaal worden de verschillende stappen van het renovatieproces beschreven.

Hier wordt het basmembraam losgesneden. Een beetje griezelige ervaring iets kapot te snijden, waar je anders heel voorzichtig mee moet zijn. Onder het membraam zijn de magneten goed te zien.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Vervolgens wordt de bovenste klemlat voorzichtig lasgemaakt. Het membraam zit met siliconenkit vast tussen twee klemlatten, die weer op elkaar zijn geschroefd en een de schuine zijde via schoefveren de spanning op het membraam zetten.

 

 

 

 

 

 

 

 

De restanten van de siliconenkit en het basmembraam dienen zeer goed te worden verwijderd. Hiervoor kan het beste een pannenschuursponsje worden gebruikt. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Aghhh! Apogee koos het verkeerde dempingmateriaal, een misser bij zo'n high tech produkt. Na een jaar of tien wordt dit schuim plakkerig, verliest zijn veerkracht en gaat verpulveren, waardoor het membraam gaat "aanlopen" tegen de houten klemlat en het irritante buzzen veroorzaakt.

 

 

 

 

 

 

 

 

De nieuwe dempingstrip bestaat uit een geheel ander en duurzamer materiaal. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Het basmembraam wordt met siliconenkit op de onderste klemlat bevestigd en voordat de kit opdroogt moeten de schroefgaten met een scalpel uit het membraam worden gesneden. vervolgens wordt de bovenste klemlat gekit en op de onderste klemlat geschroefd. Vanwege de tijdsdruk en grote precisie een zenuwslopend werkje. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Als de kit minimaal 30 uur is uitgehard worden de verbindingen gemaakt door het uitsnijden van de membramen aan de buitenzijde van de klemlat, volgens een nauwkeurig vastgesteld patroon.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Vervolgens worden beide baspanelen ingeregeld, waarbij de resonantiefrequenties van beide panelen zoveel mogelijk op elkaar dienen te worden afgestemd. Dit komt de nauwkeurigheid van de lage frequenties en het stereobeeld ten goede. 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hier zijn de retourstrips voor het midden en hoog juist aangebracht. Nadat het signaal door een baan van de ribbon is gegaan, wordt het weer teruggevoerd, om vervolgens door de volgende baan te gaan. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De midden ribbon wordt met een sate-prikker uitgerold en op de juiste plaats aangebracht. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Via verschillende klemblokken worden de ribbons aangesloten op de retourstrips.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De midden en hoog ribbons geÔnstalleerd.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Filters

Op het forum waren de nodige suggesties te vinden om veel betere filters te bouwen. De laatste jaren is de kwaliteit van componenten enorm toegenomen, waardoor filters zijn te bouwen die aanzienlijk beter zijn dan de originelen. Ik wilde graag houten kastjes voor de filters, omdat metalen omkastingen de kwaliteit ongunstig kan beÔnvloeden. na wat gezoek op op de site van Gydotron terecht. Al snel ontstond er een intensieve emailwisseling en het bleek dat Guido (Gydotron) ook erg gecharmeerd was van Apogee. Al snel zijn we naar elkaars systemen gaan luisteren en het bleek dat Guido een zeer interessante en aimabele persoon is. Guido was bereid de houten kastjes voor mijn filters te bouwen. Toevallig kreeg ik rond die tijd te horen dat iemand zijn Apogee Duettas wegdeed omdat deze een paar Avalons had gekocht. Omdat ik snel moest beslissen heb ik de gok gewaagd, hoewel ik zelfs niet wist om welk type Duettas het ging (I, II of Signatures). Toen ik de speakers ging ophalen, bleken het gelukkig Signatures te zijn, die een stuk verfijnder zijn dat zijn voorlopers. Dat is misschien wat voor Guido, dacht ik en een week later kwam Guido ze ophalen om uit te proberen (zie link Guido). Guido bood aan als tegenprestatie een paar "state of the art" filters voor mijn Divas te bouwen. Dat voorstel liet ik me geen twee keer zeggen! (zie beschrijving filters).

Double 6

Naarmate de vriendschap met Guido groeide en Guido meer ervaring opdeed met het aansturen van de Apogees met buizenversterkers onstiond er een nieuw idee. Ik hoorde Guido's Duettas door een paar buizenblokken aangestuurd en dat was zeer indrukwekkend. Zo schoon, strak, helder en muzikaal had ik Apogees nog nooit gehoord! Guido kwam vervolgens met het fenomenale voorstel een stel "state of the art" buizen versterkers te bouwen, speciaal ontworpen voor de Divas. Voor zover ik weet is dat nog nergens ter wereld gedaan, .....